Wegwijs in het doolhof der duurzaamheid
Hans Schouwenburg

Hans Schouwenburg

Onderzoeker van duurzaamheid, Maastricht University en KNAW Faces of Science

545 keer bekeken

 reacties

Het voorstel van sommige partijen om door middel van btw-verhoging niet-duurzame producten duurder te maken, roept de vraag op: wat is duurzaamheid precies? Hoe maak je als consument een duurzame keuze in de supermarkt? We vroegen het Hans Schouwenburg, gepromoveerd op dit ongrijpbare begrip.

Laatst belde een goede vriend mij uit verwarring op vanuit de supermarkt. Hij was op zoek naar koffie en wilde een bewuste keuze maken. Bij het koffieschap was de moed hem echter meteen in de schoenen gezonken, want er was geen touw vast te knopen aan alle duurzaamheidsclaims. Er lag fairtradekoffie, klimaatneutrale koffie, biologische koffie, en koffie met een Rainforest Alliance keurmerk. Dat klonk allemaal goed maar het was totaal niet duidelijk waar al die keurmerken precies voor staan. Daarom vroeg die vriend aan mij: “Jij doet onderzoek naar duurzaamheid, vertel me alsjeblieft welke koffie ik moet kopen!?”

Wat is duurzaamheid?

Het is voor de consument niet altijd makkelijk om erachter te komen welke producten nou echt duurzaam zijn. Je komt het woord voortdurend tegen op allerlei verpakkingen, maar bijna nergens staat wat duurzaamheid precies betekent. Bij sommige etiketten lijkt het zelfs enkel om een holle marketingkreet te gaan.

Dat zijn de drie p’s: people, planet en profit

In theorie is duurzaamheid een simpel idee. In essentie gaat het om het vinden van een balans tussen sociale gelijkheid, milieubescherming en economische groei. Dat zijn de drie p’s: people, planet en profit. Vanuit het standpunt van de consument kan die laatste ‘p’ ook vertaald worden als ‘portemonnee’, want het milieu is belangrijk maar het mag niet te veel extra kosten.

Zijn keurmerken de uitkomst?

Wetenschappers hebben allerlei ingenieuze hulpmiddelen bedacht om duurzaamheid te meten. Een bekend voorbeeld is de ecologische voetafdruk van het Wereld Natuur Fonds waarmee je kunt uitrekenen hoe groot de impact is van jouw levensstijl op de aarde.

Zo’n analyse kan de gewone consument alleen zelf nooit maken

Zulke hulpmiddelen zijn er natuurlijk ook voor voedselproducten. Vaak wordt er dan gekeken hoe een bepaald product door de hele keten heen, dus van productie tot consumptie, scoort op de drie p’s. Zo’n analyse kan de gewone consument alleen zelf nooit maken.

Gelukkig zijn er keurmerken, labels van onafhankelijk instanties die voor ons hebben getest hoe duurzaam een product is. Ook hier zijn er problemen, dat merkten we ook al bij het schap vol met koffie: de wildgroei aan labels is verwarrend, criteria blijven onduidelijk, en instanties zijn niet altijd echt onafhankelijk. Bovendien richten keurmerken zich vaak maar op één van de drie p’s terwijl bij duurzaamheid juist de balans tussen fair trade, milieu en prijs belangrijk is.

De wildgroei aan labels is verwarrend, criteria blijven onduidelijk, en instanties zijn niet altijd echt onafhankelijk

Wat is de rol van de politiek?

Vanwege al die verwarring zou de overheid een grote rol moeten spelen bij het toetsen en aansporen van duurzaamheid. Door niet-duurzame producten te belasten - een rapport van het RIVM stelde recent een vleestax voor – worden duurzame opties goedkoper en maakt de consument op basis van de laatste p (‘portemonnee’) vanzelf de juiste keuze.

In verkiezingstijd zijn dergelijke ideeën alleen niet populair

In verkiezingstijd zijn dergelijke ideeën alleen niet populair. Staatssecretaris Martijn van Dam van Landbouw zei voor de Voedseltop in Den Haag nog dat de overheid niet via heffingen moet beslissen welke keuzes consumenten maken.

Voor mijn radeloze vriend in de supermarkt had ik dan ook alleen een pragmatische tip: ga na welke p je het belangrijkst vindt en baseer daar je keuze op. Hij kwam uit op sociale gelijkheid en eerlijke arbeidsomstandigheden: hij koos voor fair trade. Ik heb hem maar niet verteld dat fairtradekoffie alsnog ten koste kan gaan van natuur en milieu als boeren verouderde landbouwtechnieken gebruiken of regenwoud kappen voor hun plantages. Rekening houden met één p is al complex genoeg!

Het gesprek