Minder afval en meer recyclen, hoe gaan we dat doen?
Peter Rem

Peter Rem

Hoogleraar Recycling and Resources, TU Delft

1554 keer bekeken

Een van de uitdagingen waar de levensmiddelenindustrie voor staat is het hergebruik van grondstoffen. Plastic verpakkingen vormden in 2017 ongeveer 43% van de Nederlandse omzet van verpakkingen. Peter Rem doet onderzoek naar innovaties in recycling en in circulaire grondstofvoorziening. Hij bespreekt twee innovaties op het gebied van nascheiding waardoor voedselfabrikanten plastic verpakkingsmateriaal efficiënter kunnen recyclen.

Maar eerst, waar hebben we het over?

In vaktermen noemen we kunststoffen ook wel plastics, welke bestaan uit een mix van polymeren, kleurstoffen, mineralen en chemisch actieve stoffen die het mogelijk maken om het materiaal bij hoge temperatuur te verwerken en aantrekkelijk en stabiel te houden tijdens het gebruik. Plastic is de verzamelnaam van alle plastics, zoals metaal dat is voor alle metalen.

Wat is de ideale situatie? 

Idealiter vervangen we de huidige plastics door een biologisch alternatief, maar hieraan kleven nog drie nadelen: op de eerste plaats zijn bioplastics op dit moment nog veel duurder dan plastics gemaakt van olie. Ten tweede is de productiecapaciteit van bioplastics nog te klein ten opzichte van de totale vraag naar plastics. Ten derde, de meest interessante bioplastics worden gemaakt uit suikers en oliën van planten die groeien op plekken waar ook voedsel verbouwd had kunnen worden.

Deze nadelen wegen minder zwaar als verpakkingen goed gerecycled worden. Als plastics gemiddeld twee keer worden hergebruikt, hoeft er immers maar een derde van het materiaal aan bioplastics geproduceerd te worden. Dan is overstappen op bioplastics opeens een stuk goedkoper en minder concurrerend met voedsel. Opgelost dus? Niet echt, plastics zijn ontzettend moeilijk te recyclen.

Opgelost dus? Niet echt, plastics zijn ontzettend moeilijk te recyclen.

Hoe lossen we dat op?

Door te investeren in innovatie. Plastics worden op maat gemaakt voor een specifieke productiemethode, om doppen te spuiten of flessen te blazen, en ook om voedsel of bijvoorbeeld zeep te verpakken. Dat maakt dat er alleen al in verpakkingen honderden verschillende soorten plastic worden gebruikt. Willen we die hoogwaardig recyclen, dan moeten we die plastics eigenlijk weer in zuivere vorm terug leveren aan dezelfde fabriek die ze in omloop bracht. Dat vereist innovatie, want de huidige automatische sorteerinstallaties kunnen nu in maar vier of vijf stromen scheiden. Ook een statiegeldsysteem is dus geen oplossing, want dan moeten duizenden verschillende en vuile verpakkingen via de winkel worden geretourneerd en dat is ook erg bewerkelijk, duur en allesbehalve efficiënt.

Wat voor innovaties zouden goed werken om verpakking duurzamer te maken?

Terugleveren aan de fabrikant is er één van. Dat is mogelijk door verpakkingen te voorzien van een kenmerk waaruit een sorteerinstallatie kan opmaken bij welke fabrikant de verpakking vandaan komt. Zo kunnen alle verpakkingen van dezelfde fabrikant automatisch bij elkaar worden gebracht en worden terug geleverd. De fabrikant kan de verpakkingen dan wassen en in stukjes snijden, de verschillende materialen van doppen, labels en body scheiden en die weer hergebruiken in een nieuwe verpakking. Dat is een aantrekkelijk systeem voor grote merken met een voldoende groot productvolume [red. afzet] om een recyclinginstallatie te bouwen voor de eigen verpakkingen. Voor kleinere producenten is het minder positief omdat hun stroom verpakkingsafval niet groot genoeg is om kosteneffectief te recyclen.

Duidelijk is dat plastics een grote toekomst hebben als we er in slagen om ze efficiënt te gebruiken

Wat kan ook werken om minder afval te hebben?

Een andere mogelijke innovatie is om de gemengde verpakkingsstroom als geheel te wassen en te snijden in recyclinginstallaties vlakbij de grote steden, en pas daarna de plasticvlokjes in de verschillende materiaalsoorten te scheiden. Als de fabrikant een geschikte plastic heeft gekozen kan hij de teruggeleverde vlokken direct in de productie van nieuwe verpakkingen gebruiken. Voordeel van deze oplossing is dat kleine en grote merken dezelfde regels volgen, een zogenaamd level playing field, zodat de concurrentie door kleinere merken op de markt niet in gevaar komt. En omdat de verpakkingen onmiddellijk en gezamenlijk gewassen en gesneden worden, zonder de noodzaak van voorsortering en dubbel transport, is deze oplossing ook goedkoper.

Een nadeel is dat de sensoren van sorteerinstallaties niet alle materiaalparameters van plastics even makkelijk kunnen meten en het daardoor meer geavanceerde technologie vergt om tot volstrekt zuivere producten te komen. Die absolute zuiverheid is bijvoorbeeld nodig omdat één rode plasticvlok in duizend witte vlokken al een merkbare verkleuring van de verpakking geeft.

Welke innovatie de markt ook zal kiezen, duidelijk is dat plastics een grote toekomst hebben als we er in slagen om ze efficiënt te gebruiken en van biologisch materiaal kunnen produceren. 

Het gesprek