Nudge van nu – kleine netwerken worden groot

223 keer bekeken

In de afgelopen acht jaar heeft Nudge met Jan van Betten aan het roer hard gewerkt aan het bouwen van een community van burgers en een netwerk van bedrijven om samen een duurzame samenleving te bouwen. Inmiddels zijn dat er respectievelijk 65.000 en 300. Hoe kijkt hij terug en – nog belangrijker – welke rol pakt Nudge anno 2018?

Er lijkt in die acht jaar een paradigmaverschuiving te hebben plaatsgevonden. “Er is echt iets aan de gang. Je ziet ook dat het bedrijfsleven en de politiek beginnen mee te bewegen, en dat er veel meer animo is ontstaan voor het thema duurzaamheid.” Dit betekent volgens Van Betten echter niet dat de missie van Nudge al geslaagd is. “Integendeel, ik merk dat het met name in de bestuurskamers nog steeds een zeer ondergeschoven kindje is.”

Over welke missie hebben we het dan? Even terug naar 2010, toen het allemaal begon. Nudge, het Engelse woord voor zetje. “We willen met heel veel consumenten kleine zetjes geven,” zei Van Betten vlak na oprichting. Maar ook met bedrijven, kleine en grote. Nudge moest een platform worden voor consumenten en bedrijven om samen een duurzame samenleving te bouwen. De missie: duurzaamheid dieper verankerd krijgen in de Nederlandse samenleving, “voor de development of a green economy”. Een ambitieus plan, waarbij Van Betten vraag en aanbod bij elkaar wilde brengen. Duurzame doeners verbinden met de duurzame denkers.

Een keten ontwerpen in plaats van een product?

Ontwerpen van een keten

“We leggen een soort net over Nederland, en misschien straks wel de wereld, dat zorgt voor draagvlak voor duurzaamheid, duurzame innovatie, of hoe je het wil noemen,” zegt Van Betten nu. Op het platform worden kleine ideeën geponeerd, maar die hebben een groot effect. Nudge zorgt voor een bepaald traject waardoor er een grotere aanpak komt. “Precies door het idee dat het klein moet beginnen en groot mag worden.” 

Een bekend voorbeeld is de allereerste nudge over het uitzetten van het vuur tijdens het koken van de pasta en eieren. “We hebben destijds samen met Rondeel die bewustwordingscampagne opgezet. Wat als neveneffect had dat Rondeel-eieren opeens in de belangstelling kwamen te staan. Inmiddels verkopen ze ongelofelijk goed bij Albert Heijn. Er is gewoon aandacht voor ontstaan.”

En zo beginnen andere producenten ook na te denken over hun rol, stelt Van Betten. “Kan het anders? Kunnen ze andere samenwerkingen aangaan? Een keten ontwerpen in plaats van een product? Omdat we met Nudge zo’n ontzettend mooi netwerk hebben gebouwd kunnen we ook meehelpen om die keten te ontwerpen en partijen met elkaar in contact te brengen.” Een mooi voorbeeld hiervan is Kipster, het eierensucces bij Lidl.

Foto: © Nudge

Vereende krachten met ngo, consument en industrie

Nudge staat inmiddels op de kaart als duurzaamheidsentiteit met een groot netwerk. Niet voor niets dat de Plastic Soup Foundation bij hen aanklopte voor hulp bij de Nederlandse editie van World Clean-Up Day. “In een hele korte tijd hebben we zo’n 45 bedrijven bereid gevonden om het initiatief te ondersteunen. Dat zijn bedrijven die soms ook een beetje aan de andere kant van het spectrum zitten, zoals Heineken, Vrumona en Spa; de bedrijven die in de politieke discussie verwikkeld waren rondom statiegeld. En dan zie je dat door zo’n initiatief er gezamenlijk naar de oplossing gezocht wordt. Zowel met de consument als met de bedrijven, met lobbyorganisaties en milieuorganisaties, maar ook met activisten.”

Volgens Van Betten is dat Nudge van nu, een nieuwe rol sinds de oprichting. “Proberen de koppen bij elkaar te steken. Dat was in het geval van World Clean-Up Day de rol van verbinder tussen ngo en samenleving. En ook zeker bedrijfsleven, maar dat hoort wat mij betreft eigenlijk bij de samenleving.”

Ga met elkaar voor één concreet product, en zorg dat het aan alle kanten deugt

Ga voor één concreet duurzaam product

Nudge organiseert met regelmaat de Nudge-vriendenbijeenkomsten, specifiek afgestemd voor bedrijfspartners. “Elke keer plakken we daar een thema aan en proberen we mensen en organisaties aan dat thema te verbinden.” Een van de grote voedselthema’s op dit moment is volgens Van Betten de eiwittransitie. “We proberen bedrijfsleven met wetenschap te koppelen en uit te dagen om over de hoofden van hun ketens heen te kijken naar hoe ze tot een samenwerking kunnen komen op het gebied van bijvoorbeeld verpakkingen en vleesvervangers. Maar wat je van een afstandje ziet is dat het door de verschillende belangen erg conceptueel blijft.” 

Dat overstijgen is lastig, maar volgens Van Betten niet onmogelijk. “Als de intentie er maar is. Het gaat niet vanzelf, daar moet je energie in stoppen.” Samen met concurrenten en ketenpartners investeren in kennis voor innovatie, is zijn boodschap. “Het gaat om de learning die je daarmee bereikt. Ga met elkaar voor één concreet product, en zorg dat het aan alle kanten deugt. Zorg dat het qua distributie, verpakking, CO2, grondstoffen klopt en maak het concreet in één product. Met je eigen initiatief en goede bedoelingen en met alle partijen aan tafel. Geef jezelf de opdracht om met alle kennis die je hebt een product op de markt te zetten waarin je elk onderdeel van de keten hebt meegenomen.”

De nudge voor leiders van de toekomst

Nudge investeert zelf ook in kennis. Buiten het zicht van de normale doelgroep initieert de organisatie elk jaar de Nudge Global Impact Challenge, waarbij jonge mensen tussen de 23 en 33 jaar uit de hele wereld naar Nederland worden gehaald om te werken aan impactplannen. “Van corruptiebestrijding in Afrika tot het organiseren van een infrastructuur om elektriciteit in de sloppenwijken van Rio de Janeiro te brengen. Het zijn allemaal mensen die iets voor elkaar willen krijgen. Drie dagen lang werken we intensief met ze samen om te zorgen dat de plannen beter en uitvoerbaar worden. Daarna gaan ze een jaar lang aan het werk, en halen we vervolgens de zes beste initiatieven naar Nederland om uiteindelijk de drie allerbeste een prijs te geven.” 

De Challenge is ontstaan uit de behoefte ervoor te zorgen dat er over 20 jaar mensen op de bestuurszetels zitten “die weten waar het over gaat en die goede dingen doen.” Er zijn mensen in de politiek en in het bedrijfsleven nodig die de ruimte tussen de regels vinden. Die een motie indienen als een regel buitenproportioneel verduurzaming in de weg staat, of die keuzes maken ten behoeve van duurzaamheid in plaats van de aandeelhouders. Het is nog een log systeem waar beweging in moet worden gebracht. “De vraag is, hoe kunnen we dat veranderen, wat kunnen we eraan doen met zijn allen?”, zegt Van Betten. Anno 2018 is de basis van Nudge onveranderd, maar het grote netwerk zorgt nu voor verandering. Van Betten: “Nudge is de smeerolie die ervoor zorgt dat het systeem in beweging komt.”