De vraag naar vaker lokaal, vers en goed voedsel is sinds de coronacrisis aanzienlijk gestegen. Als gevolg van de oorlog in Oekraïne en de groeiende aandacht voor voedselzekerheid, is die vraag alleen maar groter geworden. Hierdoor wordt er volop geïnvesteerd in de ‘korte keten’, waarbij producten met zo min mogelijk tussenstappen van de boer bij de consument komen. Boerderijwinkels schieten als paddenstoelen uit de grond, melktaps zijn hot, zelfpluktuinen een trekpleister en platforms als de Lokalist, Farms Around en Boerschappen zijn populair en brengen boer en consument dichter bij elkaar dan ooit.
En dat is niet voor niets. Met al haar voordelen klinkt de korte keten soms als de heilige graal: minder voedselkilometers, een eerlijker inkomen voor boeren, en consumenten die het gezicht achter het product zien, de passie proeven, en precies weten waar het eten vandaan komt. Toch is de korte keten geen simpele oplossing. Recentelijk zijn er helaas ook initiatieven failliet gegaan, met grote spijt. Waarom lukt het niet overal?
Korte keten: een mooi verhaal, maar geen simpele oplossing
Korte ketens lijken ideaal, maar de praktijk is weerbarstig. Boeren produceren in kleine hoeveelheden, wat leidt tot een versnipperd aanbod en logistieke problemen. Gekoeld transport in kleine voertuigen is niet alleen duur, maar ook milieubelastender dan transport in grote, efficiënte vrachtwagens. Omdat boeren zelf de tussenstappen in de keten moeten opvangen, worden diegene gedwongen veel petten te dragen, zoals ondernemer, logistiek planner en marketeer.
Kosten zoals verpakking, opslag en certificering wegen zwaarder bij kleine volumes, waarbij grote volumes de kosten kunnen worden uitgesmeerd. Terwijl afnemers juiste constante, grote voorraden eisen. Zonder schaalvoordeel zijn arbeids- en productiekosten per eenheid veel hoger, wat concurreren op prijs bemoeilijkt.
Toch zijn er manieren om korte ketens alsnog te laten slagen. Samenwerking in coöperaties biedt uitkomst: door krachten te bundelen, kunnen boeren de taken van traditionele tussenschakels, zoals marketing, logistiek en distributie, gezamenlijk organiseren, wat leidt tot lagere kosten, een betrouwbaarder aanbod en een sterkere onderhandelingspositie.
Kopen bij de boer: meer dan alleen eten
Platforms zoals REKO laten al sinds 2013 zien hoe online vernuft boeren regionaal met elkaar verbindt. REKO brengt verschillende boeren samen in een samenwerkingsverband waardoor ze beter in staat zijn om een breed aanbod te leveren en vrachtwagens vol te krijgen, en zorgt voor gemakkelijk bestellen door consumenten. Bovendien wordt er maandelijks een centrale afhaalmarkt georganiseerd, wat de korte keten efficiënter en toegankelijker maakt.
Maar naast logistiek is ook zichtbaarheid cruciaal: hoe vind je al die lokale producenten? Het vinden van een verkooppunt of melktap bij jou in de buurt is niet altijd simpel. Ook daar schieten pioniers te hulp. Initiatieven zoals Farms Around maken lokale verkooppunten (online) inzichtelijk, zodat je moeiteloos de boer in je buurt kunt vinden. Met een interactieve kaart op hun website zie je in een oogopslag de boeren in jouw buurt en wat ze leveren.
Support your locals
De korte keten vindt haar kracht in alles wat het méér is dan alleen eten kopen. Door langs te gaan bij een melktap, streekwinkel of bij de boer zelf op het erf, zie je met eigen ogen de groente uit de grond komen, koeien gemolken worden en hoe de kaas wordt gemaakt. Voor veel mensen verandert dat hoe zij hun eten waarderen en welke waardes zij eraan verbinden.
De korte keten mag dan een heilige graal zijn, maar ze heeft wel steun nodig. De overheid kan stimulerend inkoopbeleid voeren, en naast consumenten, ook als grote afnemer fungeren. Scholen, universiteiten en semi-overheidsinstellingen kunnen meedoen door hun lunches te voorzien van korte keten producten. Dit zien we al gebeuren bij bijvoorbeeld gemeente Utrecht, die bij eigen evenementen laat cateren met lokale producten in plaats van vanuit grote ketens, bijvoorbeeld met het ‘Broodje Utrecht‘. Op deze manier kan de korte keten opschalen, waardoor de prijzen betaalbaarder worden.
Ook enthousiast over de korte keten en wil je weten bij welke aanbieder je in jouw regio terechtkunt? Bekijk dan Farms Around en ga eropuit, ontmoet en verbind! Of bestel een heerlijk proefpakket van Boerschappen en/of huur cateraar New Wave in voor een verzorgde, regeneratieve lunch in jouw kantine. Zo ervaar je zelf de smaak van dicht bij huis!
Nederland Voedselland publiceert verhalen over transities binnen het Nederlandse voedselsysteem. Eerlijke verhalen over kleine en grote stappen, en over misstappen. We kijken buiten de grens, in ons land, en bij ons thuis.
